عشق به امام زمان (عج) در شعر فدایی کزازی

عشق به امام زمان (عج) در شعر فدایی کزازی

مهدی طهماسبی

یکی از شاعران کمتر شناخته شده و در عین حال وارسته و آزادۀ دلباختۀ امام زمان (عج)، آیت الله علّامه حاج میرزا اسماعیل فدایی کزازی است که در مقدمۀ دیوانش او را فقیه، متکلّم و شاعری توانا معرّفی کرده‌اند که در سال 1184ه.ق در کزاز از توابع اراک دیده به جهان گشوده و دانش‌آموختۀ حوزه‌های علمیّۀ اصفهان، همدان و کربلای معلّی است . شاعری توانمند، محقّقی فاضل و نویسندهای پرکار که صاحب تألیفات متعدّد بوده و تعداد آثارش را افزون بر بیست جلد ذکر کرده‌اند. وی در سال 1262ه.ق رخت حیات دنیوی از تن به درآورده و به سلک اهل بقا وپایدارخانۀ آخرت پیوسته است .

شعر علّامه فدایی کزازی شعری پرطمطراق و فقیهانه و برخوردار از ویژگی‌های سبک بازگشت می‌باشد که با عنصری به نام عشق و محبت اهل‌بیت (ع) ممزوج شده و اکسیری را برای ماندگاری یاد و نامش فراهم ساخته است.

خودش به مرام‌نامۀ باورش که عشق به حقانیت اهل‌بیت (ع) است، اشاره‌ای ظریف دارد:

گر ز ما جویید راه و رسم عشق                                اول از تمجید داور سرکنید

وانگهی با صد [گلاب] و عطر و طیب                         ذکر نام پاک پیغمبر کنید

زین دو چون بگذشت، جان خود نثار                         بهر ذکر حیدر صفدر کنید

عالم عالم از ستایش دم به دم                                   از بر صدیقۀ اطهر کنید

پس ثنا را با گلاب و عطر ناب                                 ختم نام یازده سرور کنید (ص 607)

وی عالم دینی است و ائمه را حفّاظ دین و شریعت نبوی برمی‌شمرد:

یارب به حق همه امامان                                        ارکان قوام طاق ایمان

حفّاظ شریعت الهی                                             ابواب علوم لاتناهی (ص 149)

وی اقرار به وجود و فیض‌رسانی حضرت صاحب الزمان (عج) را اصل مذهب می‌داند:

زآن جمله که اصل مذهب آن است                           اقرار به صاحب‌الزمان(عج) است 151)

و از فرض و واجب بودن محبت و دوستی حضرتش در همۀ عرصه‌ها و در میان اهالی آسمان و زمین سخن به میان می‌آورد:

ذکر خوش تو چو وحی منزل                                  بر اهل زمین و آسمان فرض (ص 656)

و حضرتش را فانوس مخفی از تاریکی‌ها و ستم‌پیشگی‌های دشمنان معرّفی می‌نماید:

به پنهانِ ظلاماتِ ایادی                                         چو در ظلماتِ عالم، آب حیوان

به خورشید به زیر ابر مستور                                    به حق نور این خورشید تابان

به شمع شرع در فانوس مخفی                                  که نورش ظاهر و خود هست پنهان

سما را باعث و نجم امامت                                     زمین را وارث و ختم امامان  (ص 371)

وی از زبان‌ها و گویش‌های مختلفی که آن حضرت را می‌خوانند و عاشقانه با وجود نازنین قطب عالم امکان رابطۀ مهرورزانه برقرار می‌کنند، سخن به میان می‌آورد و از شیدایی جمعی حرف می‌زند:

به ما بنما رهی ای خضر راه کعبۀ مقصد                        که ما گم کرده‌ایم اندر ره عشق تو مسلک را

لغت‌ها مختلف شد ز ارتباط رمزی از حسنت                      صقالب، کُرد و دیلم، ترک و تاجیک و لر و لک را (ص 557)

وی دلباخته‌ای است که حسرت‌مند دیدار دوست است که نمی‌تواند در بازار هستی جز به عشق دوست بیندیشد:

غافل از تو دل به هر بازار گشت                                بیع‌ات آمد زد به هم بازارها

دیده دارد حسرت نظّاره‌ای                                     گرچه دل دارد به تو نظّارها (ص 519)

فدایی مختصات حکومت در دولت کریمۀ حضرتش را چنین ترسیم میکند:

به عدل امیر، به صدق آمر و به حق مأمور                      به دین ظهیر و به دین ناطق و به دین سامع (ص 476)

وی غمگنانه از ظلم‌های روا داشته شده بر بشریت و دین و دیانت شکوه می‌کند و از جور درنده‌خویان بی‌کفایت که حاکمیت زمانش را با جور و ستم به دست گرفته بودند، مخصوصاً خاندان قجری به درگاه الهی می‌نالد و واگویۀ این غم‌ناله را در شعرش می‌توان به تماشا نشست:

بکن به عاجزی ما تو رحم ای ذوالمن                          ظهور صاحب ما را به ما بکن واقع

ز مکر سارق شرّ و سباع فارغ‌بال                               کز او فراغ تو و صحتت شود ضایع

شبان ز دیده نهان عاجز از فرار و قرار                          به دور این گله گرگان خون‌خور جائع (ص 476)

علّامه فدایی از زمین پر از ستم گلایه‌مند است، ولی امید دارد که ظهور موفورالسّرور حضرتش بار دیگر نصرت الهی را به همراه داشته و بدری ماناتر از پیش در عرصه‌های پیش رو برپا شود:

زمینِ گشته پر ظلم و ستم را                                    نماید سر به سر پر عدل و احسان

چو مغناطیسی اندر جذب آهن                                 کند بی‌پیک، جمعِ لشکر آسان

مه ختم وصایت چون رسالت                                  نماید بدر را از نو نمایان (ص 372)

وی خاضعانه دست دعا برداشته وتعجیل در ظهور باعث آفرینش هستی و منجی عالم بشریت را از درگاه الهی می‌خواهد که مکان خاکی، بی ‌مکین بودنش صفایی ندارد:

فرعِ بودت، بودِ این هفت آسمان و هفت زمین                    کی مکان باشد، نباشد حجت حق گر مکین

ای بر اندامت بریده خلعت فتح و ظفر                          عجّل الله ظهورک یا امام المنتظر (ص 410)

این شاعر مشتاق دیدار و منتظر دوست، از گذشت روزها و ندیدن روی دوست و وصال وی شکوه‌ها دارد:

درک از تو نیایدم به تدریس                                   قدر تو نگنجدم به تقریر

طفل غم تو گرفت تا پا                                         دل پر ز غم و شده زمین‌گیر

از بس که غم تو دوست خوردم                               جان تو که گشته‌ام ز جان سیر

جان بر لب و دیده بی‌تو بر در                                  دیر آمدی ای فدای تو دیر (ص 628)

و از دیدگان تر و لبان خشک عشقبازان راستین سخن می‌گوید:

رحمی ای رخ کرده پنهان تا به کی                            چشم امیدم بود بی‌تو به در

نه گلو کردیم تر، نه دیده خشک                              بی‌تو لب داریم خشک و دیده تر

تا به کی در انتظارت سر برم                                    قم فعجّل یا امام المنتظر (ص 632)

و حسن ختام این نوشتار را به این ابیات علّامه فدایی کزازی اختصاص می‌دهیم:

ای دستگیر زمرۀ درماندگان دخیل                             رحمی به حال مفلس ازپا فتاده‌ای

تو شهسوار جان و تو سالار کاروان                            جز تو به کاروان که رساند پیاده‌ای

جرمم سیاه‌کوهی و نامه سیاه‌کوه                              سنگین سیاهه دارم و رنگین سواده‌ای

ای دستگیر عالمی عالم ز دست رفت                          دارم عجب دگر که چرا ایستاده‌ای

منبع :

کلیات اشعار علامه فدایی کزازی : 1392، به تصحیح دکتر غلامرضا فدایی، تهران، انتشارات پیام سحر، چ اول

 

Print
269 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


نشانی:تهران,میدان انقلاب، ابتدای خیابان آزادی، کوچه جنتی (مترو)، کوچه فرسار، پلاک2، طبقه2
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 7989-631-0903

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com