خطبۀ شقشقیه

خطبۀ شقشقیه

مهدی قصری

خطبه‌ای از امیرمؤمنان است در توصیف غصب خلافت و کیفیت خلفای پیشین و چگونگی قبول خلافت به دست حضرت و تمرد سه گروه علیه خلافت ایشان. این خطبه ناتمام است. در حین خطبه، شخصی نامه‌ای به حضرت می‌دهد و حضرت سخن را قطع می‌کنند. سپس ابن‌عباس از ایشان می‌خواهد که خطبه را تکمیل کنند؛ اما حضرت می‌فرمایند: «هیهات ای فرزند عباس! سخنانی که گفتم، شقشقه‌ای بود که با هیجان برآمد و خاموش شد.»

شیخ روزبهان بقلی شیرازی که از صوفیان قرن ششم هجری است، کتابی در شرح شطحیات صوفیه دارد که در آن از خلفای اربعه هم شطح‌هایی نقل کرده و به شرح آن پرداخته است. در فصل مربوط به امیرالمؤمنین اولین کلامی که از ایشان نقل و شرح می‌کند، همین جملۀ آخر خطبۀ شقشقیه است.

او شطح را مأخوذ از حرکت اسرار دل صوفیان می‌داند، آنگاه که نور تجلی در دلشان بتابد. وقتی اسرار و مضمرات غیبی را ببینند، بی‌اختیار و از روی مستی دل و حرکت اسرار در «سِر»، کلماتی بر زبان می‌آورند و این کلمات غالباً غریب است.

دربارۀ این کلام یا به قول خودش شطح حضرت امیر می‌گوید: «اما شطحیات مرتضی بیشتر آمد، زیرا که در فصاحت پیشتر آمد. نبینی که در غلیان سکر، شقشقۀ انبساطی چون در خلق جانش مرتفع گشتی، ناساکن شدی، همه شطح گفتی؟ ندیدی که چه گفت در صحو بعد از سکر که: هیهات یابن عباس، تلک شقشقه هدرت ثم قرّت؟ چون  در بحر قِدَم غوطه خوردی، از اصداف جان لآلی شطح برانداختی.»

از کلام روزبهان چنین برمی‌آید که او کل خطبه را قبول دارد؛ زیرا جملۀ آخر بدون کل خطبه نمی‌تواند باشد. او تمامت خطبه را شطح می‌داند؛ زیرا از نظرش در حال «سکر» انشا شده. فقط جملۀ آخر را که خطاب به ابن عباس است، از مقولۀ شطح خارج می‌یابد؛ زیرا در حال «صحو بعد از سکر» گفته شده. این که کل کلام حضرت را در کتاب نقل نکرده، شاید به این خاطر باشد که از تعصب اصحاب ترسیده.

Print
76 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


نشانی:تهران,میدان انقلاب، ابتدای خیابان آزادی، کوچه جنتی (مترو)، کوچه فرسار، پلاک2، طبقه2
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 110 1398 0920

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com