جان جان‌ست وگر جای ندارد چه عجب

جان جان‌ست وگر جای ندارد چه عجب

رضا بیات

 

آنک بی‌باده کند جان مرا مست کجاست    

و آنک بیرون کند از جان و دلم دست کجاست

 

و آنک سوگند خورم جز به سر او نخورم     

و آنک سوگند من و توبه‌ام اشکست کجاست

 

و آنک جان‌ها به سحر نعره زنانند از او      

و آنک ما را غمش از جای ببرده‌ست کجاست

 

جان جان‌ست وگر جای ندارد چه عجب    

این که جا می‌طلبد در تن ما هست کجاست

 

غمزۀ چشم بهانه‌ست وزان سو هوسی‌ست 

و آنک او در پس غمزه‌ست و دل خست کجاست

 

پردۀ روشن دل بست و خیالات نمود  

و آنک در پرده چنین پردۀ دل بست کجاست

 

عقل تا مست نشد چون و چرا پست نشد  

و آنک او مست شد از چون و چرا رست کجاست

 

در این یاددداشت نه از بلاغت شعر حرف می‌زنم و نه مبانی عرفانی را تبیین می‌کنم؛ می‌خواهم از چیزی بگویم که در شعر هست و شاید در ذهن خود شاعر هم نبوده. به بیت چهارم توجه کنید: «این که جا می‌طلبد، در تن ما هست، ... ». مولوی در سراسر شعر از حضور خدا در وجود خودش حرف می‌زند؛ اما در این مصراع از موجودی سخن می‌گوید که مشخصاتی غیر از خدا دارد و این مسأله خود شاعر را هم به  تعجب واداشته است.

در این یادداشت می‌خواهم از الهام بنویسم. الهامی که گاهی از جانب خدا و فرشتگانست و گاهی از جانب شیاطین و جنیان.

اعراب می‌گفتند همراه هر شاعری جنی است و آن جن را «تابعه» می‌نامیدند. پیامبر(ص) را هم شاعر مجنون می‌نامیدند؛ یعنی شاعر جن‌زده.

پیامبر(ص) به حسان بن ثابت فرمود: تا زمانی که دربارۀ ما شعر می‌گویی، روح‌القدس بر زبان تو جاری می‌کند.

در قرآن کریم ذکر شده که شیاطین به دوستان خود وحی می‌کنند: «انّ الشیاطین لَیوحون الی اولیائهم» (انعام/ 121) و شرط همنشین شدن شیطان با شخصی، رویگردانی آن کس از یاد خداست: «وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ نُقَيِّضْ لَهُ شَيْطاناً فَهُوَ لَهُ قَرين» (زخرف/ 36).

به هیچ عنوان قصد ندارم مولوی را الهام‌گرفته از شیطان بدانم؛ اساسا نمی‌خواهم حکم کنم؛ همۀ حرفم این است که گاهی ممکن است شاعران معناگرا تحت تأثیر کسی جز خدا باشند و گمان کنند که با الهام رحمانی طرفند و به راستی یقین داشته باشند که در راه هدایتند؛ چنان که قرآن می‌فرماید: «قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُم بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالاً؟ الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فىِ الحْيَوةِ الدُّنْيَا وَ هُمْ يَحسَبُونَ أَنهمْ يُحسِنُونَ صُنْعًا(کهف/ 104).

Print
86 Rate this article:
No rating

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


نشانی:تهران,میدان انقلاب، ابتدای خیابان آزادی، کوچه جنتی (مترو)، کوچه فرسار، پلاک2، طبقه2
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 110 1398 0920

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com