تعداد بازدید: 783 تعداد نظرات ارسالی: 0
مناسبت

معرفی کتاب: تاریخ مکتوم

معرفی کتاب: تاریخ مکتوم

نگاهی به تلاشهای سیاسی فعالان ازلی در مخالفت با حکومت قاجار و تدارک مشروطه

 کتاب تاریخ مکتوم در یک مقدمه و پنج فصل به نگارش درآمده و بر آن است تا ضمن مرور کلی بر تکاپوهای فعالان بابی (ازلی) در سال‌های پیش از مشروطیت، به شرح روش تاریخ‌نگاری ازلیان ـ که خود را مسلمان نشان می‌دادند ـ بپردازد. این کتاب را باید در کنار مقاله‌ی نقش وقایع‌نگاران بابی در گزارش‌گری تاریخ مشروطیت ایران مطالعه کرد. این دو نوشته در کنار هم مقدمه‌ای بر بازخوانی تحلیلی تاریخ فکری و سیاسی عصر قاجار هستند.

 در مقدمه‌ی این کتاب (مقدمه‌ای تاریخی) کلیاتی درباره‌ی تاریخ ازلیان و نقش ایشان در تاریخ ایران آورده شده است؛ مباحثی چون:

 ·         سیر دعاوی سیّد علی‌محمّد باب؛

 ·         میرزا یحیی صبح ازل؛

 

·         نهان‌زیستی بابیان در دوره‌ی قاجار؛

 

·         جامعه‌ی آرمانی بابیان؛

 

·         لایه‌های زیرین تکاپوهای فعالان بابی در دوره‌ی قاجار؛

 

·         رویکرد مبارزاتی بابیان در عصر قاجار؛

 

·         سنت نهان‌نگاری بابیان؛

 

·         درباره‌ی این پژوهش.

 

باید دانست که ازلیان در نگارش مهم‌ترین منابع تاریخی نیمه‌ی دوم سلطنت قاجار دخالت داشتند. ایشان بر اساس سنت نهان‌زیستی و کتمان عقیده، بسیاری از واقعیات را به‌شکلی خاص نوشته‌اند که برای همه قابل تشخیص نیست. دانستن حقیقت آنچه ایشان بیان کردهاند، تنها با مطالعه‌ای تطبیقی، و سنجیدن آن نگاشته‌ها با آثار و اسناد دیگر ـ که بیشتر خطی و چاپ‌نشده هستند ـ امکانپذیر است.

 با بررسی منابع تاریخی جنبش مشروطیت ایران، دانسته می‌شود که اغلب منابعی که اکنون بیش از سایر منابع مورد توجه پژوهشگران است، حاصل کار تکاپوگران بابی ضد قاجار است. این منابع بدین قرارند:

 ·         حیات یحیی، اثر حاج میرزا یحیی دولت‌آبادی؛

 ·         واقعات اتفاقیه در روزگار، اثر شیخ محمّدمهدی شریف کاشانی؛

 

·         خاطرات حاج سیاح، اثر حاج محمّدعلی سیاح محلاتی؛

 

·         تاریخ بیداری ایرانیان، اثر میرزا محمّد ناظم‌الاسلام کرمانی؛

 

·         تاریخ انقلاب مشروطیّت ایران (و تاریخ انحطاط مجلس)، اثر شیخ احمد مجدالاسلام کرمانی؛

 

·         تاریخ انقلاب مشروطیّت ایران، اثر مهدی ملک‌زاده؛

 

همچنین، باید از ادوارد براون ـ به‌عنوان دوست و همراه صمیمی بابیان ـ یاد کرد. او نیز با نگارش کتاب The Persian Revolution of 1905 1909 در همین گروه قرار می‌گیرد. اهمیت این منابع در آگاهی از تاریخ جنبش مشروطیّت ایران بر هیچ پژوهشگری پوشیده نیست. بر همین اساس است که دانستن لایه‌های زیرین داده‌های تاریخی آن منابع، به آگاهی درست‌تر از فصل مهمی از تاریخ ایران می‌انجامد، و باید مورد توجه ارباب تحقیق قرار گیرد. نگارنده در مقاله‌ی نقش وقایع‌نگاران بابی در گزارش‌گری جنبش مشروطیت ایران ـ که باید آن را جلد دوم تاریخ مکتوم دانست ـ به تحلیل مختصر این منابع پرداخته است.

 تاریخ مکتوم بر آن است تا با تحلیل برخی دیگر از متون بابی (ازلی) ـ که با روشی نهان‌نگارانه نوشته شده‌اند ـ تصویری کلی از تکاپوهای سیاسی فعالان بابی در سال‌های پیش از مشروطیت به دست دهد. فصل نخست این تحقیق («هنایش خرد» در «آثار و مآثر» شیخ هادی نجم‌آبادی) با در نظر داشتن کتاب «هنایش خرد» (اثر شیخ عبدالعلی بیدگلی) به تکاپوهای شیخ هادی نجم‌آبادی نگاهی بسیار گذرا دارد. فصل دوم (روزگاری که بر تکاپوگران بابی گذشت) بر اساس کتاب «روزگاری که گذشت» (اثر عبدالحسین صنعتی‌زاده کرمانی) بر تکاپوهای برخی فعالان بابی از زمان ظهور باب تا سال‌های پس از درگذشت میرزا یحیی صبح ازل مروری دارد. این فصل را ـ که به یک بازه‌ی زمانی هشتادساله مربوط است ـ باید کلی‌ترین قسمت این پژوهش دانست. فصل سوم («دربار شاهی» و قتل ناصرالدین‌شاه قاجار) بر آن است تا نشان دهد که حادثه‌ی کشته‌شدن ناصرالدین‌شاه قاجار تلاشی گروهی بود که بیش از همه به‌دست بابیان به اجرا درآمد. در آنچه این فصل به دنبال آن است، کتاب «دربار شاهی» (اثر میرزا علی اکبر ارداقی) جایگاهی اساسی دارد. فصل چهارم (فروزندگان مشعل مشروطیّت) با توجه به مقاله‌ی «آزادمردانی که مشعل مشروطیّت را برافروختند» (اثر علی‌محمّد فَرَهوشی) به بررسی تکاپوهای سیاسی و فرهنگی فعالان بابی در عصر مظفرالدین‌شاه پرداخته و به مشروطیت رسیده است. فصل پنجم (زندگانی ملک‌المتکلمین) نیز کتابی با همین نام (اثر مهدی ملکزاده) را مورد توجه قرار داده، و تکاپوهای آن فعال برجسته‌ی بابی را بررسی کرده و به جنبش مشروطیت رسیده است.

 همان‌گونه که پیشتر آمد، این پژوهش و مقاله‌ی یادشده، به‌عنوان مقدمه‌ای بر بازخوانی تحلیلی تاریخ سیاسی ـ فکری عصر قاجار ـ به عنوان نقطه‌ی عطفی مهم در رخدادهای ایران معاصر ـ باید در نظر گرفته شود.

بازنشر از سایت سید مقداد نبوی رضوی

Print
11021 Rate this article:
4/0

Leave a comment

Name:
Email:
Comment:
Add comment

ادبیات

معارف

علوم وابسته

دیگر علوم انسانی

ارتباط با ما


نشانی:تهران. خ آزادی. خ کارون. پ644. زنگ5
تلفن و تلگرام مسوول ثبت نام کارگاه ها: 110 1398 0920

Bayat.Dr@gmail.com :مدیر سایت

همکاری با ما


هر بزرگواری که تخصصی مرتبط با علوم انسانی شیعی داشته باشد (دانشجوی ارشد به بالا)، پس از مصاحبه‌ای کوتاه می‌تواند نوشته‌هایش را در این سایت منتشر کند و به شرط پرکاری صفحه‌ای شخصی در سایت داشته باشد.

هدف و روش ما


ما هر گونه تعصب و پیش داوری را مانع کار علمی می‌دانیم. نام‌ها و عناوین و نیز اقوال مشهور راه را بر نقد و مطالعۀ علمی ما نمی‌بندد.

ما بهترین راه دفاع از عقیده را کار دقیق و درست علمی می‌دانیم.

دربارۀ ما


گروهی دانشجویی هستیم که دربارۀ ادبیات و فرهنگ شیعی تحقیق می‌کنیم. دامنۀ تحقیق ما تمام علومی است که به نحوی می‌تواند به ادبیات و فرهنگ شیعی کمک کند؛ علومی مثل قرآن و حدیث، تاریخ، کلام، عرفان، فلسفه، هنر و ...

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به به سایت سلیس می باشد.

طراحی شده توسط DnnTeam.com